І. Codzienne życie w społeczeństwie bez Boga

W październiku 1917 roku w Rosji , a trzy miesiące później i na Ukrainie, do władzy przyszła Partia Komunistyczna. Jej celem było stworzyć “nową moralność” i “nowego człowieka”, a także zbudować „nowe społeczeństwo” założone na ogólnym dobrobycie, przekształcić świat w “ziemski raj”, raj bez Boga i bez religii. Ta ideologia widziała w Kościele, z jego koncepcją Jezusa – Zbawcy świata , główną przeszkodę w ustanowieniu reżimu komunistycznego. Religijne wierzenia i prywatna własność dla Lenina i dla partii zytia01komunistycznej, były jedną z głównych przeszkód w ustaleniu komunistycznej dyktatury. Jednym z najważniejszych zadań reżimu sowieckiego była walka z wiarą i religią, a zniszczenie tej ostatniej było warunkiem, bez którego niemożliwie było wybudowanie nowego społeczeństwa i wychowanie “nowego człowieka”. Мaksym Gorkij w 1920 r. napisał: “Leninizm działa bez miłosierdzia, aby zniszczyć religię. Religia jest podobna do płynu, w którym wrogowie pogrążają naszych ludzi. Nie możemy zapominać, że religia – to intelektualny napój z trucizną: ona zatruwa, hipnotyzuje, narkotyzuje i osłabia naszych ludzi” . “To nie jest jakikolwiek problem, a problem niezwykle ważny – należy zniszczyć to, co się tworzyło w ciągu dwudziestu wieków” .

Mychajło Kalinin mówił: “Walka z religią jest niezbędnym narzędziem do torowania drogi komunistom” .

zytia02

 

Lenin nienawidził religię, ponieważ widział w niej bardzo niebezpieczną broń. Pluł na krzyż, deptał go i, aby dać definicje religii, nie znajdował innych słów jak “zaciemnienie ludzi”, “socjalne zło”, “opium narodu”, “duchowna wódka” . Zamiast religii, według idei rozpowszechniających ateistyczną ideologię, ateizm był doktryną, w którą wszyscy powinni byli wierzyć. “Socjalizm – to moja religia” . Walka z religią była najważniejszą sprawą, jaką realizowano na terytorium radzieckiego kraju. “Prowadzimy i będziemy prowadzić kampanię przeciw religii i jej wierze” – (Józef Stalin) .

 

W obrzędach religijnych upatrywano niebezpośrednie zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi. Sakrament Chrztu świętego był zastąpiony “świętem imienia”; bierzmowanie – “świętem dorosłości”, a religijny pogrzeb zmarłych “uroczystym pogrzebem” z muzyką i niesieniem medali.

Ostatecznym celem antyreligijnej walki była budowa nowego społecznego porządku, który, bazując na marksizmie-leninizmie, powinien być porządkiem kolektywnej sprawiedliwości, “raj na ziemi”. Trzeba zauważyć, że program “ziemskiego raju” miał realizować się za pomocą jedynej siły, którą była partia Komunistyczna. Ta kontrolowała życie całego społeczeństwa, które w pełni było jej podporządkowane. Warunkiem stworzenia nowego świata było zniszczenie starego za pomocą rewolucyjnego terroru mas. Lenin deklarował: “Czym większą ilość przedstawicieli burżuazji i duchowienstwa można z tego powodu rozstrzelać, tym lepiej. W ten sposób damy im ważną naukę, i w ciągu długich lat zabronimy nawet myśleć o jakimkolwiek oporze”.

Grigorij Zinowijew oświadczał: “Aby zniszczyć wrogów, potrzeba nam mieć własny socjalistyczny terror. Musimy przewlec na naszą stronę dziewięćdziesiąt ze stu milionów mieszkańców Rosji Radzieckiej. Odnośnie do innych nie ma o czym mówić – ich należy zniszczyć”. “Nienawidzimy chrześcijaństwo i chrześcijan. Nawet najlepszego wśród nich musimy uważać za naszego najgorszego wroga”, (Anatolij Łunaczarskyj) [i].

Tak rozpoczęło się okrutne prześladowanie wierzących: ludzi torturowano, spalano żywcem. Niektórych katolickich księży i osoby świeckie żywcem pochowano tylko za to, że wierzyły w Boga. А. Wołkow pisał: “Nigdy nie było takich tragicznych czasów dla Kościoła jak teraz. Kościoły zamykają, chrześcijan prześladują. Zapewne, już nadchodzi godzina antychrysta. Cierpimy głód, brutalność”[ii].

Kościoły i kaplice były przekształcone na stajnie, łaźnie, spichlerze czy składy chemikaliów, na muzea lub biblioteki, na zakłady produkujące czołgi lub ciągniki, plastyk, a dla większego profanowania budowli sakralnych w miejscu ołtarzy rozmieszczano toalety. Najbardziej znane sanktuaria, do których przyjeżdżało wielu ludzi, były zamknięte i przekształcone na kina lub muzea ateizmu. W kościołach, oprócz sakralnych i cennych przedmiotów, niszczono ołtarze i klęczniki. Były zamknięte wszystkie kościelne wydawnictwa, zabroniono publikacji prasy religijnej, zaczęto zniszczyć literaturę religijną w księgarniach i bibliotekach. zytia03

Dyrektywa partii rozkazywała wszystkim wierzącym oddać władzy Pismo Święte i modlitewniki. Operacje konfiskaty związane były z licznymi starciami wiernych z bojówkami, które przysyłano do zagrabiania kościelnego majątku. Wielu duchownych było zabitych za to, że sprzeciwiali się oddawaniu sakralnych przedmiotów. Jeśli wierni nie oddawali władzy kluczy od kościoła, gdy przyjeżdżała milicja, aby go zamknąć, i jeśli tam znajdowali się, modlący się ludzie, rozstrzeliwano ich. Z biegiem czasu zaczęły się prześladowania księży i ich aresztowania. Znikali ludzie w jakikolwiek sposób pracujący w kościele: organiści, członkowie rady parafialnej. Jeszcze nigdy Kościół nie znał takiego silnego ciosu: bolszewicy uważali się za godnych uznania za stworzenie pierwszego w świecie świeckiego i ateistycznego państwa.

Rząd natarczywie starał się znosić święta religijne, ponieważ wierni, nawet nie mając księży i kościołów, modlili się w swoich mieszkaniach. Obrzędy religijne były zabronione i karane przymusowymi pracami lub mandatem w wysokości 300 rubli. Rząd zabronił pielgrzymek motywując to tym, że “uczestnicy wydeptywali trawę i psuli urodzaj na polach”. Księżom latem od 5 rano do 10 wieczora zabroniono odprawiać liturgię, by nie przeszkadzać ludziom w pracach rolniczych. Była zabroniona organizacja i przeprowadzenie spotkań religijnych, procesji i inne religijne ceremonie, które “naruszały publiczny porządek”. Od 1925 zabroniono udzielać sakrament małżeństwa[i].

 

Aby zwalczać kościół była wykorzystywana też prasa: gazety i czasopisma były liczne, mieli ogromny nakład. Najbardziej znaczące były gazety “Ateista” i “Bezbożnik”, który szydzili Kościołowi, Ewangelii i religii, rozprzestrzeniali fałszywe oskarżenia i obrzydliwości wobec księży, cytując nieprawdopodobne wersety Pisma Świętego, pszekręcając wydarzenia biblijne i wymyślając fakty z życia Najświętszej Maryi Panny i świętych, rysując karykatury na nich.

 

Gazeta “Bezbożnik”, 1926 r.: “Bez kościoła życie jest bardziej radosnym, bez religijnych świąt żyje się o wiele spokojniej”[ii]; “Krzyż – to młotek kościoła”; “Dzikie osły z długimi uszami, cierpliwe i głupie, – to prawdziwy obraz chrześcijan, którzy powinni znosić prześladowanie i nieść krzyż”[iii].

 

zytia04

    

W 1924 roku radzieckie wydawnictwa opublikowały 700000 egzemplarzy antyreligijnej literatury; w latach 1927-1930 – 15505 gazet (8000000 egzemplarzy) i 749 periodyków; w latach 1930-1940 – 140000000 egzemplarzy z 1832 antyreligijnymi tytułami (na 1931 rok było przewidziane wydanie 3500000 takich egzemplarzy). Gazeta “Bolszewik” w tym samym roku dosięgła nakładu 3500000 egzemplarzy. W 1970 roku wyszło 7251 gazet (140000000 egzemplarzy) i 5553 periodyków w 59 językach ZSRR. Właśnie tego i chciał Lenin, żeby były gazety dla każdej kategorii czytelników : “Prawda” – 9000000; “Izwiestija” („Wiadomości”) – 8000000; dla komsomolców i pionierów – 10000000 gazety “Prawda” w każdej republice; “Murziłka” dla dzieci – 6000000[i].

Walka z religią w imperium radzieckim była uważana za konieczną dla stworzenia nowego człowieka: homo soveticus. Władza chciała nie tylko zrezygnować z Boga, ale i zetrzeć z duszy człowieka podobieństwo do Boga. P. Е. Newo: “Było okropnie żyć w kraju, gdzie rządził Jego Mość Lęk. Wszyscy się bali: bali się siebie, swojej żony, swojego dziecka, brata, sąsiada, służącej, bali się milicji, która bała się siebie samej. Bali się poranka, a szczególnie bali się w nocy, bali się w zakładzie, w tramwaju, w łóżku. Ogólny lęk, strach przed więzieniem, śmiercią i życiem. Prawdziwy obraz piekła”![i].

Słowo wolność oznaczało wyrzec się chrześcijańskiej moralności i stworzenie nowej. Aleksander Sołżenicyn pisał, że dla komunistów słowo “moralność” pachniało burżuazją. Oni działali zgodnie z zasadą „Wszystko mi wolno”. Ludzi wierzących w Boga poniżano. “Nie ma Boga i moralność jest względna. Jeżeli Boga nie ma, władza zajmuje Jego miejsce”. Inny wniosek: “Jeżeli Boga nie ma, to wszystko mi wolno”. “Wszystko, co widzisz, jest twoje. Które byś mieszkanie nie wypatrzył – ono twoje. Dowolna kobieta twoja. Ziemia twoja. Niebo nad głową twoje”![i]

Komunizm miał swoją wizję moralności i wolności. “Kłamstwo, powtórzone dwukrotnie, jest kłamstwem; powtórzone 100000 razy dla wielu stanie się prawdą”. Jest to wyrażenie J. Jarosławskiego, znanego teoretyka komunizmu w 1923 r. Owocem kłamstwa było stałe twierdzenie, że w ZSRR nie ma prześladowań. Radzieccy pisarze mówili, że w Związku Radzieckim w okresie komunizmu prześladowania za wiarę były zabronione. Przedstawiciele Kościoła byli osądzeni za to, że “pod pretekstem religijnej propagandy przeciwstawiali się władzy. Kleru nigdy i w żadnych okolicznościach nie prześladowano”[i].

“Drugiego kraju takiego nie znam, gdzie z taką wolnością człowiek oddycha”. “. Lecz rzeczywistość była inna, potwierdzenie czego znajdujemy na kartach listów tych, których prześladowano w 1932 r.: «”Potem będziecie wolni” – obiecywano nam. Było niezwykle ciężko tego słuchać, jak nazywają nas “wolnymi”, nas, których deportowano do cudzej ziemi, do nieznanego kraju, do bezgranicznej Syberii. I bez jakiejkolwiek możliwości nawet odetchnąć na własne życzenie! Naszym mężczyznom zaproponowano zapisać się do milicji, aby byli dozorcami nad innymi. Wielokrotnie byliśmy świadkami okropnych scen, kiedy zabierano mężczyznę od żony i dzieci»[ii].

Pewien ksiądz, który mieszkał na Ukrainie tak pisał do swoich przyjaciół w Polsce: „Duszą jestem z wami, lecz w tych chwilach sumienie mówi nam, że inaczej nie możemy. Tu znajdujemy się obok Chrystusa ukrzyżowanego, bici i zmorzeni … Ile cierpień za wiarę musimy znosić! Nawet w beznadziejnych sytuacjach pamiętamy, że Bóg jest wielki i miłosierny. Nie możecie sobie nawet wyobrazić, w jakim okropnym stanie się znajdujemy. Prawie wszystkie kościoły w diecezji okradziono, Najświętszy Sakrament jest znieważony, na miejscu ołtarzy zrobiono toalety. Kilka tygodni temu w kościele św. Aleksandra skradziono i wyrzucono Najświętszy Sakrament; w Berdyczowie było takie samo barbarzyństwo. Zniszczone i wykorzystane pod muzea, więzienia, składy dla ziarna jest już 50% kościołów i kaplic w naszej diecezji. Najgorsze jest to, że dzieci Kościoła giną jedno za drugim… Dużo księży z naszej diecezji umarło z głodu i z powodu strasznych chorób i nędzy. Oprócz tego, ksiądz – więzień nie może być obojętny w stosunku do innych więźniów, a powinien wszystkimi opiekować się, dlatego, że oni są nieszczęśliwi”[iii].

 

Кожному потрібно буде увійти тут через двері до келії смерті

Кожному потрібно буде увійти тут через двері до келії смерті

W ciągu wielu lat na Ukrainie wielu ludzi nadal cierpiało na skutek   prześladowań, gwałtu. Przyjmowali śmierć tylko za to, że nie chcieli wyrzec się swojej wiary. Mimo to Kościół przetrwał, dzięki temu, że podczas II wojny światowej przybyli księża z Niemiec, Polski i Zachodniej Ukrainy, która była dołączona do Związku Radzieckiego. W latach 1944-1946 znów otwarto 837 świątyń i zaczęła się praktyka wiary, co nie było dobrze widziane przez rządzących.

10. XII. 1958 r. w celu przeszkodzenia odnawiania świadomości religijnej N. Chruszczow podpisałd dekret “Zasady przeprowadzenia naukowo-ateistycznej propagandy wśród ludności”. Polityczne organizacje zachęcały do podtrzymywania działalności partii, która była “skierowana na przytłoczenie sentymentów religijnych narodu”. Przygotowane w 1958 r. ogólne natarcie rozpoczęło się w roku przyszłym. Ulubioną bronią było prawo, które rozkazywało zamknąć określoną ilość kościołów, które zostały otwarte już po wojnie powtórnie. Stosowano wszystkie sposoby: prawne, bezprawne, swoje własne. Jeśli, na przykład, świątynia znajdowała się obok szkoły, mówiono, że przeszkadza w nauczaniu i trzeba ją zamknąć. Jeśli zbierało się dużo wiernych, uważano, że tłum przeszkadzał środkom transportu i budynek kultu należy zamknąć. Jeśli kościół był cenną pamiątką architektury, to należał do narodu, więc go zamykamy. Jeżeli kościół potrzebował renowacji – znów go zamykamy. Zadowolony Chrószczow deklarował: “Za jakiś czas religia zakończy swoje istnienie, naród zapomni, co to takiego i ja wam w telewizji pokażę ostatniego kapłana”[i]. Z domów wierzących zabierano książki, radio i wszystko to, co było związane z religią, stronice z modlitewników wykorzystywano do skręcania papierosów.

Ten reżim niszczył chrześcijańskie normy życia i wszelkie wartości . W latach 1960-1970 90% ludzi, oskarżonych o “antysowietyzm”, skazano, i liczyło się tysiące osób na rok.

Музей, котрий преображає

To tylko niektóre aspekty komunistycznego projektu zaprowadzenia “raju na ziemi” – religijnego prześladowania katolików na Ukrainie. Ofiary były w każdej warstwie społeczeństwa, włącznie z duchownymi polskiego i niemieckiego pochodzenia. Największą liczbę skazańców stanowili wierni: odnośnie nich KPB nie rozpoczynał sądu i śledztwa, a natychmiast wywożono ich na błota tajgi, na Ural, na północ albo do stepów Kazachstanu. Dziesiątki tysięcy wierzących katolików uważano za element niebezpieczny socjalnie. Zmarli, i nie zachowała się żadna pamięć o nich, żaden krzyż nie stoi na ich grobach, bo rządzący reżim w tym czasie niszczył cmentarze. Mówiono, że robi się to dla poszerzenia terytorium miast i ziemi kołchozów, lecz tak naprawdę to władza chciała zniszczyć krzyże i oddalić od ludzi myśl o śmierci i życiu wiecznym.

 

 

[i]A. VAKSBERG, Le mystère Gorki, Paris 1997, сс. 72-73.

[ii]A. OKOŁO-KUŁAK, Bolszewizmareligia, Warszawa 1923, с. 120.

[iii]Безбожник 22 (1929) 9.

[iv]Безбожник 4 (1925) 2-3; D. SERRETTI, Il tempo della Tirannia. Nabokov/Bulgakov/Pasternak/ Solzenicyn, Roma 2000, с. 120.

[v]V. LENIN, Opere Complete, vol. XXXV, Roma 1965, сс. 388 -389.

[vi]Антирелигиозник31 (1932) 1.

[vii]Литература в школе5 (1955) 4-5.

[viii]B. CAPLICKI, (a cura di), Martirologio cattolico, Mosca 1999, б.с.

[ix]R. DZWONKOWSKI SAC, Losy duchowieństwa katolickiego w ZSSR 1917-1939. Martyrologium, Lublin 1998, c. 70.

[x]Безбожник у станка 6 (1927) 5.

[xi] Там само, 5 (1927) 10.

[xii]M. LARAN, Russie-URSS 1870-1970, Paris 1973, с. 321-322.

[xiii]E. WALEWANDER, Katolicyzm na wschod od Bugu. Fakty i nadzieje, Naklo nad Notecia 1998, с. 14.

[xiv]A. SOLZENICYN, Arcipelago Gulag I1: 1918-1956, Milano 1990, c. 477.

[xv]История Совецкой Конституции в декретах, Москва 1936, c. 67

[xvi]F. OLECHNOWICZ, Prawda o Sowietach. Wrażenia z 7-letniego pobytu w więzieniach sołowieckich 1927-1933, Warszawa 1937, c. 13.

[xvii]D. NOWICKI, O odprawianiu nabożeństw przez duchowieństwo katolickie, uwięzione na Wyspach Sołowieckich (lata 1925-1932), ms, s.d.

[xviii]N. KRUSCEV, Kruscev ricorda, Milano 1971, с. 254.